Lens cận loạn khác lens cận thường ở chỗ nào?
Lens cận thường có một công suất chung. Lens cận loạn, còn gọi là lens toric (lens có công suất khác nhau theo từng hướng), có thêm phần chỉnh loạn và phải nằm đúng hướng trên mắt.
Loạn thị xảy ra khi giác mạc hoặc thủy tinh thể có hình dạng không đều, nên hình ảnh bị mờ hoặc méo. Nhiều người có cả cận và loạn cùng lúc. Vì vậy đơn của chị có thể có một số cho phần cận và thêm hai số cho phần loạn.
Lens cận thường giống như một chiếc đĩa tròn đều. Lens có xoay trên mắt thì hình ảnh gần như không đổi. Lens cận loạn thì khác: phần chỉnh loạn chỉ đúng khi nằm ở một hướng nhất định. Vì vậy loại lens này khó chọn hơn.
Lens mềm toric không phải lựa chọn duy nhất. Theo Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), lens cứng thấm khí có thể hợp hơn khi loạn nặng hoặc loạn không đều. Kính gọng cũng là một cách chỉnh phổ biến. Cách phù hợp nhất phụ thuộc vào mắt và nhu cầu nhìn của từng người.
Đơn có số loạn thì có bắt buộc đeo lens cận loạn không?
Không có một mốc chung cho mọi người. Việc có cần chỉnh phần loạn hay không nên do người khám kết luận sau khi đo và thử nhìn, không nên tự quyết chỉ bằng con số trên đơn.
Trên mạng hay có câu kiểu “loạn dưới mức này thì bỏ qua”. Thật ra hai người cùng một số loạn vẫn có thể nhìn khác nhau. Trang của Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) ghi rằng loạn nhẹ có thể không cần điều trị, và bác sĩ mắt sẽ cho biết có cần hay không. Điểm quan trọng nằm ở chữ “bác sĩ mắt cho biết”, không phải chị tự suy ra.
Có hai tình huống trông giống nhau nhưng khác hẳn:
- Người khám đã thử và thấy lens cầu đủ rõ cho nhu cầu của chị. Đây là quyết định chuyên môn, có kiểm tra trên mắt.
- Chị tự bỏ số loạn vì mẫu mình thích không có độ loạn. Đây là đoán. Chữ có thể bóng, nhìn đêm kém hoặc đau đầu, nhất là khi làm việc lâu với màn hình.
Nếu người bán khuyên bỏ số loạn hay đổi độ qua tin nhắn, chị nên dừng lại và hỏi người khám trước khi đặt.
Ba số SPH, CYL và AXIS trên đơn nói lên điều gì?
SPH là phần cận hoặc viễn, CYL là mức loạn, AXIS là hướng của phần chỉnh loạn. Ba số này đi cùng nhau, nên đổi một số là cả toa có thể khác đi.
| Ký hiệu | Nghĩa | Hay nhầm ở đâu |
|---|---|---|
| SPH | Công suất cầu, phần cận hoặc viễn | Nghĩ đây là toàn bộ độ của mắt |
| CYL | Công suất trụ, phần chỉnh loạn | Tự đổi dấu cộng hoặc trừ, tự bỏ đi cho dễ mua |
| AXIS | Hướng trục, tính từ 1 đến 180 độ | Nghĩ trục càng lớn thì loạn càng nặng |
Ví dụ cách ghi: −2,00 / −0,75 × 180. Dòng này chỉ để minh họa cách đọc, không phải độ để đặt lens. Trục không phải mức nặng nhẹ. Trục 180 không “nặng” hơn trục 90, chỉ là hướng khác.
Đơn kính gọng và đơn lens cũng không giống nhau. Nếu chị đang cầm đơn kính gọng, hãy đọc thêm vì sao không chép nguyên độ gọng sang lens và một đơn kính áp tròng cần có những gì.
Vì sao lens cận loạn phải giữ đúng hướng trên mắt?
Vì phần chỉnh loạn có hướng. Khi lens xoay lệch hoặc lắc sau mỗi lần chớp, hình ảnh có thể rõ rồi mờ, dù độ trên hộp hoàn toàn đúng.
Lens toric được thiết kế để tự xoay về đúng góc khi nằm trên mắt. Nhưng mí mắt, độ vừa và từng dòng lens đều có ảnh hưởng. Tài liệu chuyên ngành cho người làm lens (Contact Lens Spectrum) mô tả người fitting (người thử lens trên mắt) dùng vạch nhỏ trên lens để xem lens xoay bao nhiêu và lắc nhanh chậm thế nào sau khi chớp.
Từ đó rút ra ba điều thực tế:
- Trục đặt hàng có thể khác trục trên đơn khám, vì người fitting đã tính đến cách lens nằm trên mắt chị. Chị không tự chỉnh con số này.
- Đổi sang dòng khác là đổi cách lens giữ hướng. Vì thế “cùng độ, cùng trục” chưa có nghĩa là thay được cho nhau. FDA cũng khuyên không nhận sản phẩm thay thế khi chưa được người khám đồng ý.
- Lần đầu có thể phải thử hơn một dòng. Trang All About Vision ghi rằng bác sĩ có thể thử hai, ba hãng trước khi tìm được lens vừa, êm và rõ.
Hai mắt khác số loạn thì mua thế nào cho khỏi nhầm?
Coi mỗi mắt là một đơn riêng. Đối chiếu đủ ba số cho từng bên trước khi đặt và trước khi mở vỉ, rồi cất lens hai bên riêng.
- Xem kỹ gian hàng bán theo chiếc, cặp hay hộp. Đây là câu khách hỏi nhiều nhất, vì một chiếc chỉ đeo cho một mắt.
- Một mắt loạn, một mắt không loạn là chuyện có thật. Khi đó hai bên có thể dùng hai loại lens khác nhau. Chị đừng gộp về một số cho tiện.
- Khi nhận hàng, đối chiếu số in trên vỉ với đơn trước khi mở. Giao sai thì giữ nguyên vỉ và báo nơi bán ngay.
- Đeo mắt nào trước thì giữ thói quen đó. Bài phân biệt lens mắt trái và phải có cách để khỏi đeo nhầm bên.
Đeo lens cận loạn vẫn mờ thì mô tả thế nào cho đúng?
Đừng chỉ nói “mờ”. Hãy nhìn xem mờ kiểu nào trong năm kiểu dưới đây, ghi lại, rồi mang đến người khám. Kiểu mờ khác nhau sẽ gợi ý những hướng kiểm tra khác nhau.
| Bản đồ 5 kiểu mờ | Có thể liên quan đến | Chị nên làm | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 1. Mờ thoáng sau mỗi lần chớp rồi rõ lại | Lens lắc hoặc xoay sau khi chớp | Ghi mắt nào, xảy ra lúc nhìn thẳng hay nhìn nghiêng. Hẹn kiểm tra lại độ vừa | Tự đổi trục |
| 2. Mờ dần theo giờ, kèm khô | Bề mặt lens khô, điều hòa, nhìn màn hình lâu | Ghi giờ bắt đầu mờ và đang ở đâu. Tháo lens nếu khó chịu | Tự mua độ cao hơn |
| 3. Một mắt mờ ngay từ lúc đeo | Đeo nhầm bên, lens ngược, vỉ khác đơn | Tháo ra, đối chiếu số trên vỉ với đơn. Không đúng thì không đeo lại | Đeo tiếp “cho quen” |
| 4. Chữ có bóng, đèn đêm lóa, ban ngày tạm ổn | Phần loạn chưa được chỉnh khớp, cũng có thể do mắt khô | Ghi tình huống cụ thể như đọc biển đường, xem bảng. Hạn chế lái xe đêm đến khi được kiểm tra | Tự bỏ hoặc thêm số loạn |
| 5. Mờ kèm đau, đỏ, chói, tiết dịch | Có thể là vấn đề ở bề mặt mắt, cần khám | Tháo lens, đi khám sớm, mang theo lens và hộp đựng | Nhỏ mắt rồi đeo tiếp, đổi sang lens khác |
Bản đồ này không chẩn đoán. Nó giúp chị đổi câu “lens này không hợp” thành một mô tả có thời điểm và tình huống, để người khám biết nên kiểm tra phần nào trước.
Lens cận loạn nên chọn loại 1 ngày hay dài ngày?
Chọn dòng đã được xác nhận vừa mắt và có đúng thông số của chị trước. Trong số đó mới xét đến lịch đeo và cách chăm sóc.
Với lens thường, chị có thể bắt đầu từ lịch đeo, theo phép đếm 4 tuần. Với lens cận loạn, thứ tự nên ngược lại, vì không phải dòng nào cũng có đúng số loạn và trục của chị. Khi nhiều dòng cùng phù hợp, lúc đó hãy so số ngày đeo, thời gian chăm sóc và cách bán theo hộp.
Lens dài ngày cần được vệ sinh và cất đúng cách. Lịch đeo và lịch thay theo nhãn sản phẩm và lời dặn của người khám. Đừng dùng quá hạn thay chỉ vì lens cận loạn đắt hơn hoặc khó mua.
Có lens cận loạn màu để đi tiệc, chụp kỷ yếu không?
Trên thế giới có lens màu toric nhưng là nhóm chuyên biệt, ít lựa chọn. Tại thời điểm viết bài, các dòng cận loạn Lens Optic đang có đều là lens trong suốt.
Đây là câu nhiều chị hỏi trước dịp cưới hay kỷ yếu, và cũng là lúc dễ bị cuốn vào việc bỏ số loạn để đeo được màu mình thích. Chị đừng tự quyết điều đó, kể cả chỉ đeo một ngày. Hãy cho người khám biết dịp sắp tới, loại hình chụp và thời gian phải đeo, rồi hỏi họ có phương án nào khả thi với mắt chị.
Nếu sắp có dịp quan trọng, chị nên hỏi sớm, để còn thời gian thử. Đừng đeo mẫu mới lần đầu vào đúng ngày đó.
Đi khám lens loạn nên mang gì và hỏi gì?
Mang theo những gì chị đang dùng và hỏi về loại lens, dòng đã thử cùng lịch tái khám. Khám mắt và đo trực tiếp là bước không thay được bằng tin nhắn.
Vinmec nhấn mạnh việc khám, đo thị lực, khúc xạ và bản đồ giác mạc trước khi chọn phương pháp. Chị có thể chuẩn bị:
- Mang theo: kính gọng đang dùng, đơn cũ, vỉ hoặc hộp lens đã đeo, ghi chú theo bản đồ 5 kiểu mờ.
- Hỏi về loại lens: mắt em hợp lens mềm toric, lens cứng thấm khí hay kính gọng? Vì sao?
- Hỏi về đơn: dòng nào đã thử? Trục đặt hàng cho từng mắt là bao nhiêu? Có đổi sang dòng khác được không?
- Hỏi về theo dõi: bao lâu thì tái khám? Thấy mờ kiểu nào thì phải quay lại sớm?
Khi nào phải tháo lens và đi khám ngay?
Khi mắt đau, đỏ, chói sáng, tiết dịch hoặc nhìn mờ, chị tháo lens và đi khám. Không đợi hết ngày, không tự xử lý bằng cách đổi lens.
Chị mang theo lens đang đeo và hộp đựng, nói rõ đã đeo bao lâu. Nếu cộm ở một điểm mà chưa có các dấu hiệu trên, bài lens bị cộm: tháo ngay hay chờ thêm sẽ giúp chị xử lý từng bước.
Nên xem sản phẩm Lens Optic thế nào?
Khi đã có đơn và biết dòng phù hợp, chị đối chiếu số từng mắt với phân loại trên gian hàng. Lens Optic có một số dòng cận loạn, tất cả đều là lens trong suốt.
Trên website Lens Optic hiện có các nhóm như SEED 1 ngày cận loạn, SEED 2 tuần cận loạn, HITORIC 1 tháng cận loạn và Air Optix cận loạn 3 tháng. Lens cận loạn thường bán theo hộp, ví dụ SEED 1 ngày cận loạn là hộp 32 chiếc và có thể phải đặt hãng, HITORIC là hộp 2 chiếc. Chị xem lại giá, quy cách và tình trạng còn hàng trên gian hàng trước khi đặt, vì các thông tin này có thể thay đổi.
Nếu số của chị không có trong phân loại, chị đừng chọn số gần nhất. Hãy hỏi người khám về phương án khác.
Bài viết sử dụng những nguồn nào?
- AAO – What Is Astigmatism?.
- Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) – Astigmatism.
- FDA – Buying Contact Lenses.
- AAO – How to Take Care of Contact Lenses.
- CDC – Preventing Eye Infections When Wearing Contacts.
- Contact Lens Spectrum – Troubleshooting Difficult Toric Fits.
- All About Vision – Contact Lenses for Astigmatism.
- Vinmec – Cận, loạn thị có nên dùng kính áp tròng không?.
Nội dung là hướng dẫn giáo dục, không phải đơn kính áp tròng và không thay thế việc khám trực tiếp.